Agur jaunak - Ipuina

Ez da egun polita gaurkoa. Nire ingurukoak bezala zerua ere negarretan dago. Lagun bat galdu dugu, hil da, negarretan dabilen zeru horretara abiatu da. Neu ez nago negarretan, nahi dudan arren. Beti izan naiz horrelakoa, zaila egin zait betidanik nire sentimenduak kaleratzea.

Lagun ona zen, bada. Joana da, baina nire bihotzean oraindik dago, bizirik bailego. Denbora asko eman dut, berarekin nire sentimenduak partekatu ditut. Maite nuen, bada. Batek daki maitasun hori niregan ere bazuen, edo adiskidetasun hura berarentzat ez zen hain sendoa. Ezin dezaket jakin, berandu da.

Baina nik maite nuen, nire adiskidea zen. Eta horregatik etorri naiz hiletara. Gogorra da, badakit, are gehaigo etorri diren besteak dauden moduan ikustea. Baina aurrera egin behar dugu, bera egon ez arren.

Bat-batean, denok hasi gara gorpuari abesten. Ez dakit zergatik, ez nekien zein zen abestia, doinua, hitza... Baina jendeak abesten zuen heinean, malkoak ugariagoak bihurtzen ziren; baina jendearen aurpegietan zeozer gehiago aditzen zen, aurreko atsekabe eta tristurak desagertzen baitzihoazen, eta irribarre ñimiño batzuek lekua hartzen zuten, poztasuna balego bezala. Azken finean, gure laguna leku hobe batera zihoan, bere onura gure poza izan behar zuen, gurekin ez zegoen arren.

Gainera, abestia ez nuen ulertzen, ezin nezakeen nire ingurukoen doluminaren eta saminaren bilakaera sentitu, poztasun erlatibo baina gozo batera heldu arte. Ez nuen hizkuntza ulertzen, baina kantak zioena eta nire lagunak erabili eta maite zuen hizkuntza berdintsuak ziren, edo tankera bera, behintzat.

...

Egunak joan, egunak etorri, bere hiletaren urteurrena heldu da. Astero joan naiz bere hilobira, baina gaur arte ez naiz konturatu zeozer idatzitza dagoela hor. Honakoa zioen:

"Agur Jaunak
Jaunak agur
Agur t'erdi
Danak Jainkoak
Eiñak gire
Zuek eta
Hain gu ere

Agur Jaunak,
Agur,
Agur t'erdi,
Hemen gera,
Agur Jaunak"


Olerki bat zen, eta irakurtzean, barnean korapilo bat sentitu nuen. Burura datorkit orain bere hiletan abestutakoa. Oroitzen naiz, bai. Denok abesten neu izan ezik. Hunkigarria, benetan, ez nuen inoiz horrelakorik ikusi. Dolumina eta tristura abesti eta pozarekin batzen era arraro baina baketsu eta zinezkoan.

Orain, entzun nuena eta irakurri dudana ulertzen dudalarik, hiletan isuri ez ziren malkoak erortzen dira nire aurpegian behera. Errespetua eta maitasuna goraipatzen zuten, nik lagunarengan sentitzen nuena eta ezin niezaiokeena adierazi kanta eder horren bitartez.

Belaunak lurrari atxikituta, eskuek nire aurpegi hezea estaliz, abesteari ekin diot. Bakarrik nago, bada. Galdu dut nire laguna, baina azkenean lortu dut nahi nuena adieraztea. Laguna goratu dut, han goian nitaz harro egongo da, ziur gainera. Azkenean, bakean nago berarekin, nire bihotza aske sentitzen. Triste, lagunarekin ez nagoelako; pozik, laguna nire bihotzean harro daramadalako.

Lagun, goian bego ta agur t'erdi!

Bagare - Ipuina

Herri askotarikoak gara euskaldunak: arabarrak, gipuzkoarrak, ziberuarrak, bizkaitarrak, lapurtarrak eta nafarrak. Desberdinak batak besteoi erreparatuz, eta horregatik gara hain herri handia, elkar maite dugulako.

Herri bakoitzean, gainera, ez dugu era bertsuetan hitz egiten, nork bere euskalki maitean hitz egiten baitu; batzuek bagare esaten duten heinean, besteok bagera, bagire edota bagara esan dezakegu, norbere jatorriaren arabera.

Baina denok gara euskaldunak, hori denaren gainetik dago, gure herri maitatua baita. Eta ez gara familiakoak izango, noski; hala ere, anaiak gara. Euskaldun oro da euskaldun, eta euskaldun guztiok anaiak gara, gure aita berdina baita: euskal aberria. Eta zerk batzen gaitu? Desberdintasunak, gezurra badirudi ere. Ez dugu era berean hitz egiten, nor bere herrikoa baita, baina denok dakigu euskara, erabiltzen dugu, defendatzen dugu, maitatzen dugu!

Euskaldunak gara, euskal herri guztietakoak, herri bat osatzen dugu, batzuk konturatu ez arren. Eta horrek egiten du askotan herri bat bezala ez sentitzea, edo jendeak ez jakitea herri bat garela.

Baina ez dezagun utzi hori gertatzea! Inolaz ere ez! Euskaldunok, adi herria gal ez dadin!

Denok gara euskaldunak, eta euskaldunak bezala euskara defendatu behar dugu; nola? Erabiliz gure artean; oroimenean ez utziz, baizik eta hitzetan; gure hizkuntza, Etxepare-k esan zuen bezala, plazaratuz, kaleratuz, munduratuz... askatuz!

Baina ez bakarrik hizkuntza, ez. Zergatik? Hizkuntza bere herria ez duelako, eta herria ez duen hizkuntza oro hiltzen delako. Ez dugu nahi gure hizkuntza beste batzuek jazar dezaten, eta horregatik euskararen herria ere, euskara bera bezala, askatu behar dugu.

Baina zergatik hainbeste bagare, bagera, bagire, bagara? Hor dago gakoa. Zer da gu garena? Euskaldunak gara, eta horretaz konturatu arte, hitz hori gure begien aurrean jarri behar dugu, buruak zer garen uler dezan.

Bittor Kapanaga, "Bagare"
Gontzal Mendibil eta Xeberri, "Bagare"

Xalbadorren heriotzean - Ipuina

Gure artean beti egon da jende ezaguna, denok maite izan dugun norbait. Hala ere, horrelako jendea ere, zoritxarrez, desagertzen da, gugandik alde egiten du, denoi bezala, denbora heltzen zaiolako.

Horietako bat zen Xalbador jauna. Artzain xumea, bertsoengatik ospetsua eta maitatua. Denon adiskidea zen, ezagutzen ez bagenuen ere. Euskaldun petoa zen xuberotar hau, eta horregatik gure laguna. Bihozbera zen, oso gainera. Goxoa hitzetan, xumea ekintzetan, pertsona ona.

Poesia zen bere pasioa. Artzaina bazen ere, jakintsua zen oso. Olerkiek askatzen zuten, bere hegoek, honek zabaltzen dituenak, ziurrenik. Baina ez zen bakarrik askea. Askea eta sentimenduz betea. Bere bertsoetan sentimendu horien printza nabarmen agertzen zen. Horrek antzaldatzen zuen, onera noski.

Larrez larre ibiltzen zen ardi eta akerrekin. Gure artean zegoenean, ordea, plazaz plaza zebilen. Han abestu, han mirestua. Baina bizi hori ez du inork nahi, bakarrik baitzegoen, lagun bega, triste. Hala ere, bere imajinazioak beti jarraitzen zuen, noranahi zihoala. Bere "hitzen lihoa", bere maisu obra, bere hitz ederrenak han prest zituen, guztiok txunditu eta harritzeko. Eta, hain bizi apalekoa izanik, nondik atera omen zuen horrelako jakinduria? Oinazez, bada. Une orok irakasten digu zeozer, mingarriak denean ere.

Baina kantzatzeko egoera ez zen hoberena. Inork ez zigun uzten euskaraz abestea, are gutxiago mezuren bat bidal bazitekeen. Baina berari berdin zitzaion. Xalbador ausarta zen, et beti abesten zuen zer edo zer, beti liluragarria zena. Eta zergatik? Aske izan nahi zuelako. Abesten, kantzaten, bertsotan aske sentitzen zen, lotuta egotera behartzen zuten gauza guztietatik solte zegoen, gorputza, ingurua... mugak gainditzen zituen eta askea zen, edo hala sentitzen zen.

Muga, hesia gainditzen zuen, gainetik pasatzen zen, askatasunean sartzeko atea urratu eta irekitzen zuen, entzuleak ere hara sar gintezen. Kantuekin, gutxienez hara eraman nahi gintuen, mundu utopiko bezain eder, irreala bezain amestutakoa den horretara.

Baina indarra, kemena galtzen gindoazen guztiok. Ezin zen hain ozen oihukatu desio hori, denok nahi genuen arren. Hala ere, beti gelditzen zitzaion indar puskaren bat barne-sentimenduetako bertsorik sakonena abesteko. Eta zertarako? Ezin diren gauzak esateko, bada. Inoiz esan genitzakeen gauzak estalirik zeuden, eta hauek abesten zituen Xalbadorrek. Ausarta zen gure laguna, ez zion beldurrik gero gerta zitzaiokeenari. Eta egi horiek are altuago, gogorrago, bortizkiago oihukatzen zituen, denok entzuteko.

Gaur ez zaude gurekin, lagun, baina non zaude, hain maitatua zaren Urepeleko artzaina? Agian zure Behe-Nafarroako larreetan ezkutatu zara, edo zure herriko mendi hegaletan gora zabiltza. Batek daki, baina gure oroitzapenen barnean zaude, orainaldian zaude, baina gure geroan ere egongo zara, gure oroitzapenetara ihes egin duzulako.

Xabier Lete, "Xalbadorren heriotzean"

Loretxoa - Ipuina

Txikia nintzeneko oroitzapenak galdu ditut, batek daki zergatik. Baina zeozer oroitzen dut, une labur bat, instant bat den arren.

Behin gurasoekin mendira joan nintzen. Hiruzpalau urte izango nituen garai hartan. Bada, nire gurasoekin ibiltzen hasi nintzen eta naturaz txunditu nintzen. Loreak, tximeletak... Hango natura maite nuen, eta gurasoek horretarako eraman ninduten. Baina gauza batek txunditu ninduen zuhaixken ondoan lorerik ez aurkitzea. Landa lorez beteta eta larrartean ezer ere ez. Harritu ninduen.

Baina, loreren bat zegoen, ziur nengoen, eta gurasoen albotik alde eginez, lore horien bila abiatu nintzen. Galduta nengoen, baina nire lana zen lore hura topatzea.

Bat-batean, hor agertu zen, betidanik hor egon balitz bezala. Lore txikia zen, lurrarri irmo, tinko lotuta. Hari bideratu nion begirada. Ederra zen, bada. Koloreetaz ez naiz oroitzen, baina ez dut horrelako lorerik berriz ikusi.

Eta lorea sentitu nuen. Tontakeri bat dirudi, baina hitz egiten zidala iruditu zitzaidan. Alboetara begiratu nuen ea nire gurasoak edo norbait zen, baina ez zegoen inor. Eta zer arraio esan ziezadakeen lore ziztrin batek?

Aske izan nahi zuela azaldu zidan, askatzeko erregutu zidan, berak aske izan nahi baitzuen, jaiotzerakoan libre izango zela uste baitzuen. Denbora larregi eman zuela lurrari loturik esan zidan, eta berriz, askatzeko.

Nik ez nekien zer egin. Askatasun kontua ez nuen oraindik ulertzen, baina lotuta egoteak triste sentiarazten zuela ulertu nuen, negarrez balego bezala. Neu ere negar egiteari ekin nion, egoera tristea baitzen. Izaki batek askatasuna nahi eta ezin jaso. Hainbeste nuen ama natura krudela iruditu zitzaidan momentu hartan.

Baina ezin nezakeen lurretik kendu. Debekatuta zegoen, bestela hil egingo baitzen. Berriz galduta sentitzen nintzen, norabidea bilatu nahian baina aurkitu ezinik. Orduan ohartu nintzen loretxoaren arantzetaz. Mingarriak ziruditen, ukitzean odola isurtzen hasi bainintzen.

Mingarriak ziren, bai. Loretxoari kendu nahi nizkion, baina zerekin? Berdin zitzaidan, bere askatasunaren alde neure burua emango nuen, eta hala egin nuen. Arantzak banan-banan kendu nituen, negar eta oihuak tartean zeudelarik. Amaitzean, nire eskuak pintura gorriz estalita zeuden. Baina loreak ederrago ematen zuen. Agian askea izango zen.

Loretxoak indarra izango du, arantzarik gabe dagoelako. Horixe zioen nire buruak. Indartsuagoa izango da, kementsuagoa. Askatasuna lortuko du, bere fruitu emanez.

Gero zer gertatu zen ez dut gogoratzen. Baina egun horretatik aurrera, lore hura bezala sentitzen naiz, loretxoa aske izango baita, neu ez bezala. Loretxoa ikusi nahi dut, ea aske izaten laguntzen nauen, behin nik lagundu nuen moduan.

Benito Lertxundi, "Loretxoa"
Exkixu, "Mendian Loretxoa"

Gauden eskualdun - Ipuina

Beti sentitu izan dut zirrara nabaria neure herriari buzruz hitz egiten dutenean. Zergatik? Aberria maite dudalako eta horrek, nire herria bat egitearen alde lan egitera behartzen nauelako. Eta zergatik egon behar da baturik nire herria? Eskualdun guztiak eskualdun petoak izateko.

Agur eta ohore zor diot eskualdunon gure herriari, Eskual Herriari. Lurralde ederrak eta paisaia miresgarriak ditugu gure artean: alde batetik, nire gunea, Iparraldea; Lapurdi kostaldeduna eta Behe-Nafarroa eta Zuberoa landakoiak. Hirurak xarmangarriak bezain dotoreak, hirurak miresten ditut, hirurak baitira nire lurralde, hauek ikusi nautelako hasten eta hezten. Bestetik, Hegoaldea, niretzat ezezagun bezain liluragarria: Bizkaia, Araba, Gipuzkoa eta Nafarroa. Lauretatik ez dut bat ere ez ezagutzen, baina nire sortaldea balira bezala maite ditut, nire anai eskualdunak hor ere bizi direlako. Baina ez genuke Iparraldea eta Hegoaldea desberdindu behar. Biak eta zazpiak dira eskualdunon herria eta horregatik egon behar dugu loturik, besarkatuta agian, anaiak baikara.

Gure mendi zoragarriek bere kuttuna gordetzen dute beraien artean. Gure herriko zuhaitza, haritza, hor ezkuturik dago, baso eta landak inguruan dituelarik. Bananduta dago, gure herria bezala, bitan. Lau adar hegoari begira eta hiru iparrari. Ez litzateke hobe denak barnean egotea, zoru eskualdun batean?

Urte asko daramatzagu gurea ez den zoruan. Iberiarrak hona etorri eta gurea kendu ziguten. Jada 4000 urte pasa ei dira. Noiz itzuliko digute zor digutena? Zergatik egon behar gara kikilduta gure den herrian?

Haritz hori gara gu, eskualdunak. Atzerritarrak, gu nor garen ulertzen ez duenak zapaltzen gaitu. Ez diezaiogun inori utzi halakorik egin diezagun. Eta gure arbasoek, landa hau berea zutenek, ez dezaten ikus gure egoera. Herri galdua gara, galbidera doana baina norabidea berrezarri nahi duena.

Eskual Herri honetan alaba bakarra dugu orain, eta alde egin nahi du. Gure Legezaharrari uko egin dio eta gure hizkuntza maiteari ere bai. Axolagabakeria samarra esan digu, baina ez digu inporta. Noizbait konturatuko da egin duen akatsaz. Baina oraingoz biei uko eginez, ez da eskualduna, eskualdun on batek Legezaharraren borrokatzen duelako, gure lagun karlistek bezala, eta euskaraz mintzatzen da, baita hizkuntza igorri ere.

Gainera, eskualduna dena eskualduna izaten jarraituko du beti. Izaeraren barne dago, hizkutzan, ahozkeran. Eskualduna jakintsua da izatez, hezia ez bada ere. Jakintsua eta egoeraz konturatzen dena. Nahiz eta arrotzak gure aberrian sartu, hemen jarraituko dugu, gure lurrean, guri dagokigun tokian. Ez dugu alde egingo, ezta pentsatu!

Eskualduna eskualdun bada, ez dio inoiz uko egingo horrek esan nahi duenari. Eskualduntasuna beti nabarmen izango du bihotzean eta garunean euskaraz sortutako pentsamenduak izango ditu. Neuk horri bizkarra ematen dion norbait aurkituko banu, denon herriaz barre egiten norbait ikusiko banu, nitaz barrezka legoke, nire herriaz trufatzen dena nitaz ere barre egiten duelako.

Gure arbasoek ere hala sentituko lirateke. Haiek lur hauetan bizi izan ziren, hauek maitatu zituzten eta hauen alde eman zuten bizia. Baina guk ez dugu aberria defendatu arbasoek haien garaian egin zuten bezala. Opari ederra egin genien bai Frantziari bai Espainari. Gure baldartasunari esker, arrotzek lurralde ederrak dituzte haien eskuartean, gure lurrak menderatu dituzte gure nahiaren aurka.

Hala ere, guk bi herri horien alde egin genuena ez digute inoiz eskertu. Eskualdunok bota genituen mairuak penintsulatik. Guk erail genituen, guk saihestu genuen haien saiakera Pirineetan zehar mugitzeko. Milaka, ia milioika mairu, berebier eta magrebtar bota genituen gure lurretatik, haien aurka borrokatu eta haien galbidea erakutsi genien: eskualdunon aurka egitea. Hidakoak asko izan ziren, gehienak, eta hil ez zirenak korrika, laster egin zuten alde, haien lagunen zoritxarrak haiek jasan ez zezaten.

Baina, bada garaia gurea dena berreskuratzeko. Eskualdun oro egon behar da prest, nor bere lurrera itzuliko baita, hor dagoen arren. Eskualduna bere lurraren nagusi izan behar da, lehenaldian hala izan den bezala. Inork ez gaitu menderatu behar gure munduan. Ez Frantziak, ezta Espainiak ere, inork ez digu lapurtu behar gure lurralde eder eta emankorra. Lehen lurra kendu ziguten, baina orain eta bihartik aurrera ez digute deus kenduko.

Baina denbora ere gure aurka dago. Patuak ez digu laguntzen eta gu, aberriaren langile arduratsuok, ez dugu jaso ezer okupazio honengatik. Inbasio honen ondorioz galdu duguna zor digute, baina ez digute itzuliko. Zergatik da patua hain zakarra gurekin, jendu umilarekin? Langileei trabak jartzen dizkigute, alferrek, gure landak eta soroak lapurtu zizkigutenei, laguntza mistikoa jasotzen duten heinean.

Baina iraganean ez zen halakorik. Aske ginen garaia buruan dugu ikusgai. Gure oroitzapen ederrena. Agian norbaitek ez du bizi askatasun hori, baina guk erakutsi diogu zer zen sentitzen genuena askeak ginenean. Baina nork bere oriotzapenak ditu, ez dakizkit lagunenak, denok kontatzen ditugun arren. Jaungoikoak bakarrak dakizki gure burmuinaren barruan ditugun sentimendu eta zirrarak.

Denbora pasa ahala, bada jendea bere eskualduntasuna galdu duena, zoritxarrez. Askatasunaren itxaropena gal daiteke, noski, denbora aski igaro baita. Baina, apaldu gabe, harro egon zaitez, lagun, itxaropentsu, iragan zoriontsua itzuliko baita. Zutik, anaia, odola eta fedea baitakagu. Dena emana dago borrokan aritzeko. Hala ere, guztiaren gainetik, eskuara. Hizkuntza bat baino gehaigo da. Gure hizkuntza. Ari zaitez eskuaraz galbidea saihesteko eta onbidera itzultzeko.

Azken gauza bat egin behar dugu eskualdunok. Izerdia eta odola eman dugu jada, bakarrik falta da otoitz egitea. Eskualdun ona kristaua denez, Jaungoiko errukitsuari erregutzen dio guztion ona. Orduan eska diezaiogun Jaungoiko onberatsuari eskual jendeari lagun diezaion. Beti begiratu behar dio gure barneari, gure barne kristau onari, eta hori ikustean, besarkada handia emango digu Jainkoak, bakearekin batera.

Grazien Adema "Zaldubi"
Urko, "Agur Euskal Herriari"

Gernikako arbola - Ipuina

Gure herriaren seinurik ezagunena da honakoa eta merezi du bere omenez kantu egitea, hainbeste sufritu ostean. Bai, gure Gernikako Arbola. Urteetan zehar asko sufritu du, bonbardaketak, hiltzea... Baina zutik dirau, eta hala jarraituko du gure lanari esker.

Gainera, zein euskaldunek ez daki zein den Gernikako Arbola? Denok dakigu, baita atzerrikoek ere, haritz hau nor den. Bedeinkatua, gure islada, gure herriarena, bere tradizioarena. Ez da bakarrik jakitea zein den arbola edo zuhaitza besteetatik bereiztea, baizik eta euskaldun izateko haritz ederra maitatu behar da, gu garelako haritza, gure irudi bezala islatzen da mundu osoan.

Zure mezua zabal ezazu, arbola maitea, euskaldunon mezua, gure kulturarena, zuk bezala inork ezin baitezake mezu hori zabaldu. Honengatik maitatzen zaitugu hainbeste, eta noizbait santua izan zaitezen eta bedeinka zaitzaten espero dugu.

Baina noiz sortu zinen? Noiz jaio zinen? Noiz etorri zinen gure artera? Kondairak ugariak dira, baina denek diote milaka urte daramatzazula gurekin, Gernikan, zure erroak sendo sartuta euskal lurrazalean. Jainkoak jarri omen zintuen, sendo, tente. Baina ez zara eroriko. Zu erortzen bazara, geu ere zurekin eroriko gara.

Berdin da, ez zara eroriko. Inolaz ere ez. Gu zure inguruan gaude, zure mezua hedatzen baina zu zaintzen, zure gotorleku sakratutik atera ez zaitzaten. Gainera, Bizkaiko jendea hurbil daukazu, zuk ihes egin ez dezazun, gure kuttuna baitzara. Bizkaikoak inguruan gauden arren, hurbil ditugu ere anai-arreba euskaldunak: nafarrak, arabarrak eta gipuzkoarrak. hemen gaude guztiok zuri adi. Zu lasai zauden heinean, gu bakean egongo gara.

Eta zu lasai egoteko denok otoitzen dugu, euskaldun orok. Berdin dio erlijioa, berdin diote sinesmenak, euskaldunak garen bitartean. Zure alde errezatzen dugu, bakean egon zaitezen. Bihotzearen barne-barnetik datorkigu desira gogor hori, eta Jainko kupidatsuak gure eskaerak entzungo ditu, zure alde ere baitago bera, gure lagun hurkoa.

Asko izan dira arbola bota nahi izan dituztenak. Gure herriaren aurkakoak asko dira, baita izan iraganean ere. Denak herriaren etsaiak izan dira lehen, zu suntsitu nahi izan zaituzte. Denok dakigu saiatu direla, baina porrot egin dutela ere. Hala ere, esaiguzu euskaldunoi lotan ez gelditzeko, bota ez dezaten gu bizirik gauden bitartean.

Eta zutik zaudenean, zutik irauten duzun bitartean, udaberria izango da beti. Bai, udaberria. Urteko sasoirik ederrena, zeu baitzara ederra, zeu ematen baitituzu edertasunaren fruituak. Loreek zuk bezala jokatuko dute, eta fruituak emango dizkigute. Haritz ederra, gutaz gupida zaitez eta emaizkiguzu frutu goxoak.

Eta hainbeste hitz egin ostean, arbolak erantzun digu. Zuhaitza da, bai, ezin dezake hitz egin, baina bere mezua bihotzera heldu zaigu: "Zaudete lasai, adiskideak, nik bizirik iraungo dut eta, zaharra naizen arren. Maite zaituztet, zuek ni bezala, eta horregatik nire ondoan egon zaitezten nahi dut. Horregatik, adi izan. Nigatik erregutzen diozue Jaun Gorenari, baina zuengatik ere egin ezazue, Jainko errukitsuaren barkamena lortzeko. Ez dugu gure etsaiek egin dituzten sarraskeriarik nahi, ez dugu gudarik nahi, bakarrik bakea eta gure herriaren legeak betetzea".

Nire bihotzak zirrara osoz jaso du mezua eta poztasunezko malkoak isuri ditut, irribarre batek nire ezpainak zeharkatzearekin batera. Arbola maitatuak esan didana beteko dut, noski, zaharra denez, jakintsua delako, baina berak nire ona nahi duelako betetzen dut esandakoa. Jainkoari erregutuko diot bakea lor dezan, baina  beste gauzatxo bat ere eskatuko diot: gure herria, Euskal Herria, bedeinka dezala.

Jose Mari Iparragirre

Behin batean Loiolan - Ipuina

Ni ez naiz ona izan amodio kontuetan. Gainera, ez naiz oso ederra eta nire lotsak nire aurka jokatzen du beti, inorekin egon nadin nahi balu bezala.

Behin gertatu zitzaidan istorioa kontatuko dut, nola naizen hobeto azaltzeko.

Donostiako auzo batean izan zen, duela denbora asko. Loiolako auzoan egin zuten erromeria bat. Batek daki nork antolatu zuen, baina niri lagun batek esan zidan hara joateko, ondo pasatzeko aukera paregabea baitzen.

Hara heltzean, neskatila bati erreparatu nion. Ederra baino ederragoa zen, ile labur samarra, begi berde liluragarriak, azal fina, argala eta ondo zaindua, soineko labur bat zeraman, kolore alai batekoa, ez naiz oroitzen zeinekoa.

Bera lasai zebilen dantzan, musikaren doinua jarraituz. Minutuak ematen zituen gorputza mugitzen, eta nire begiek bere gorputza jarraitzen zuten. Segunduak minutu bihurtzen ziren, eta berak jarraitzen zuen bere dantza ederra, nire bihotza liluratuz. Inguruko ezertaz ohartzen nintzen, bere inguruan ez bazegoen.

Bere dantza deskribaezina da gaur egun ere. Txori baten moduan mugitzen zen, lasai, aske, pozik. Mugimenduak, lasaiak ziruditen arren, arinak eta zailak ziren, baita jarraitzeko ere.

Berari jarraika nituen begiak, ederra zelako, maite nuelako agian, baina bera ikusten nuenean zeozer arraroa sentitzen nuelako. Amodioa? Pasioa? Desioa? Ez dakit nola deskribatu bihotzak esaten zidana, baina benetan zirraragarria zen, neskatxa hura bezala.

Eta, behingoagatik, nire beldurrei uko egin nien eta neskatxari hurbildu nintzaion. Hark ikusi eta niregana abiatu zen. Dantzan hasi ginen eta nire indarrak agortu arte egon ginen gorputzari astindu ederra emanez. Azkenean, jesartzea erabaki genuen, nekatuta geundelako. Hitz egiten hasi ginen, hainbeste biraoren ostean. 

Aise hitz egin genuen, mantso eta pozik. Bera irribarretsu zegoen nirekin, pozik sentitzen zen nirekin, hala esan zidan bada. Neu ere pozarren nengoen, maite nuen neskatilarekin hitz egiten nenbilelako. Berak, orduan, esan idan nahi nuena esan behar niola, ez zuelako gezurrik nahi, eta adi entzungo zidalako.

Ez nuen sinesten. Maite nuen neskak ezkonduta bageunde bezala mintzatzen zuen. Maite nuela esan behar nion, eta hitz egin zidan moduan hitz egin ziezadala nahi nuen, ezkonduta egongo ginelako orduan.

Bat-batean denek bere kaxa mugitzen hasi ziren, etxera joango balira bezala. Neskatxak ez zuen jaramonik egin eta nik ez nuen presarik, nire lagun bat galduta baitzegoen. Mozkortuta, agian; galduta, baliteke; neska batekin, ziurrenik.

Bakarrik geunden. Bere begiei tinko eutsi nien nire begiradaz. Haien edertasunaz are gehiago ohartu nintzen instant horretan. Txinparten moduko distira zuen begi ninietan, eta berde koloreko begiek tenteldu ninduten.

Azkenean, begiei erreparatzeari utzi eta gauza asko esan nizkion solasaldi lasai batean:
 - Nola dantzatu izan duzu ni bezalako mutil itsusi batekin?
 - Gustuko zaitudalako, zuk ni bezala.
 - Nik ez zaitut gustuko, maite zaitut, panpoxa.
Azken esaldi honen ostean, gelditu nuen. Trago bat ur behar nuen, esango niona esateko prest egoteko.
 - Nola izan daiteke zu bezalako neskatxa eder baino ederragoa oraindik ezkongai egotea?
 - Batek daki. Zer, ba?
 - Maite zaitudalako, eta ni maite izango nauzu. Ikusi zaitudanetik liluratu nauzu eta ez dut denbora galdu nahi. Nirekin ezkondu nahi ahal duzu?

Neskatxak edalontzi bat hartu zuen eta hortik edan zuen. Arnasa sakon hartu zuen, erantzuteko itxaroten, nire pazientzia proban jarriz, baita neu urduri jarriz.
 - Gaur ezagutu dudan mutil batek ezkontzeko esan dit... Eta neuk zer esango diot?
 - Baietz esadazu, maittia. Zure bihotzak hori esaten dizu, nire esaten didan bezala. Nirekin ezkonduko al zara?
 - Bai, ezkonduko naiz.

Hauxe gertatu zitzaidan. Lehenengoz nire bizi osoan, adoretsu izan nintzen eta garaile atera. Beldurrei uko eginez ezkondu nintzen nire emakumearekin. Maite nuen, eta egia esateagatik bizi naiz bizi naizen bezala.

Indalezio Bizkarrondo "Bilintx" 
Egan, "Loiolan jai jai"